Szóstego grudnia, podobnie jak w Polsce, w Chorwacji obchodzi się dzień św. Mikołaja, czyli mikołajki (Dan svetog Nikole / Nikolinje). Dzień wcześniej dzieci dzielnie lašte čizme (pucują buty), a następnie stavljaju ih na prozor (stawiają je na okno). W przeciwieństwie do Djeda Božićnjaka (Gwiazdora), Święty Mikołaj nie wchodzi do domu przez dimnjak (komin), tylko wrzuca prezenty przez okno — stąd właśnie wyczyszczone buty zostawia się na parapecie. Świętemu Mikołajowi towarzyszy zawsze Krampus — pół kozioł, pół demon, który rozbrykanym, niegrzecznym dzieciom ku przestrodze rozdaje šibe (rózgi).
Dlaczego właściwie Święty Mikołaj zostawia prezenty w butach?
Żeby poznać odpowiedź na to pytanie, musimy się nieco cofnąć w czasie. Święty Mikołaj żył na przełomie III i IV wieku. Jako biskup Miry (dzisiejsza Turcja) zasłynął ze swej działalności dobroczynnej. Mikołaj pochodził z bardzo zamożnej rodziny. Prawda jest taka, że nie za wiele w życiu musiał, ponieważ odziedziczył ogromny majątek. Zamiast jednak pławić się w bogactwie, Mikołaj postanowił się nim podzielić. Według jednego z przekazów, pewnego dnia dowiedział się o ubogim mężczyźnie, który nie mógł wydać za mąż córek, ponieważ nie był w stanie zapewnić im posagu (miraz). Mikołaj postanowił mu pomóc, jednak bez odkrywania swojej tożsamości. Napełnił woreczek złotymi monetami i wieczorem wrzucił go przez okno do pokoju, w którym spały córki. Kiedy rodzina rano znalazła woreczek, przeszczęśliwy ojciec postanowił wydać za mąż jedną z córek, a złote monety dać jej w posagu. Wkrótce Mikołaj wrzucił kolejny woreczek pełen pieniędzy i tak druga córka wyszła za mąż. Ojciec miał nadzieję, że pojawi się jeszcze trzeci woreczek. Bardzo chciał zobaczyć kto stoi za tymi cudami, ukrył się pod oknem i czekał na tajemniczego dobrodzieja. Mikołaj jednak nie chciał zostać zdemaskowany, dlatego trzeci woreczek wrzucił przez komin, a ten wpadł do butów i skarpet, które suszyły się przy kominku.
W Chorwacji mikołajki obchodzi się dwa razy?!
W Dalmacji, na chorwackich wyspach, a także w Slawonii obchodzi się też dzień św. Łucji (13 grudnia). Rodzice przedstawiają dzieciom św. Łucję jako dobrego anioła, który odwiedza je we śnie, a do pokoju wchodzi przez dziurkę od klucza. Święta Łucja, podobnie jak Święty Mikołaj, również zostawia dzieciom słodkości — pod jastukom, u čarapama ili u papučama (pod poduszką, w skarpetach lub w kapciach). Wiele rodzin obchodzi zarówno Nikolinje, jak i blagdan svete Lucije. Powody są różne — czasami wynika to z tego, że rodzice pochodzą z różnych regionów i chcą wzajemnie uszanować swoje tradycje oraz przyzwyczajenia, a niektórzy po prostu ulegają trendowi. W końcu świętowania i słodkości nigdy za wiele!
Z dniem św. Łucji związane są różne zwyczaje i zabawy. Tego dnia m.in. sieje się pszenicę (niektórzy robią to wcześniej — 4 grudnia). Pszenica symbolizuje nowe życie i urodzaj. Na podstawie jej bujności przewiduje się, jaki będzie nadchodzący rok. Popularną zabawą w dzień św. Łucji było swego czasu także przepowiadanie męża. Dziewczyny przygotowywały trzynaście skrawków papieru, na których pisały imiona chłopaków. Jeden papierek zostawał pusty. Każdego wieczoru wyciągano jeden papierek z puli i nie patrząc na imię, wrzucano go do kominka. W Wigilię, o północy, wyciągano ostatni papierek — imię, które zostało, miało być oczywiście imieniem przyszłego męża. Pusty papierek oznaczał, że dziewczyna będzie musiała jeszcze poczekać z zamążpójściem.
Przydatne słówka
čarape — skarpety
čizme — wyższe buty nad kostkę
čistiti / laštiti čizme — czyścić / pucować buty
Sveti Nikola — Święty Mikołaj
blagdan — święto kościelne
blagdan svetog Nikole / Nikolinje — dzień św. Mikołaja / Mikołajki
poklon / dar — prezent
šiba — rózga
papuče — kapcie
dimnjak — komin
Odmiana imion męskich zakończonych na -a
Na koniec powtórzmy jeszcze odmianę imienia Nikola. Z doświadczenia wiem, że męskie imiona zakończone na -a potrafią nieźle namącić. Zapamiętaj, że wszystkie imiona męskie zakończone na -a odmieniają się tak samo, jak te żeńskie, np. Dora (z wyjątkiem wołacza). Wyraz sveti pełni w tym złożeniu funkcję przymiotnika i odmieniamy go przez przypadki normalnie, tak jak inne przymiotniki rodzaju męskiego.
Nominativ: Sveti Nikola
Genitiv: Svetog Nikole
Dativ: Svetom Nikoli
Akuzativ: Svetog Nikolu
Lokativ: (o) Svetom Nikoli
Vokativ: Sveti Nikola
Instrumental: (sa) Svetim Nikolom
⚠️ W przypadku imion męskich zakończonych na -a, wołacz (vokativ) zawsze jest równy mianownikowi (nominativ).
Prezent na mikołajki
Nie możesz już słuchać Mariah Carey i grupy Wham? Mam dla Ciebie mały prezent mikołajkowy! Specjalnie dla Ciebie przygotowałam playlistę z chorwackimi piosenkami świątecznymi. Uživaj! 🙃
